W這dzimierz Iljicz Lenin

Lepiej mniej, ale lepiej


Napisane: 2 marca 1923 r.
毒鏚這: W這dzimierz Iljicz Lenin, "Dzie豉 Wszystkie" tom 45 strony 380-395
Wydawca: Ksi捫ka i Wiedza Warszawa, 1989 rok
Po raz pierwszy opublikowane: ,,Prawda" nr 49, 4 marca 1923 Podpis: N. Lenin
Wersja elektroniczna / adaptacja: Polska Sekcja MIA - czerwiec 2004


Gdy chodzi o usprawnienie naszego aparatu pa雟twowego, Inspekcja Robotniczo-Ch這pska nie powinna, moim zdaniem, ani goni za ilo軼i, ani si 酥ieszy. Tak ma這 mieli鄉y dot康 czasu, by pomy郵e o jako軼i naszego aparatu pa雟twowego i zatroszczy si o ni, 瞠 uzasadniona b璠zie troska o szczeg鏊nie powa積e przygotowanie tego aparatu, o skupienie w Inspekcji Robotniczo-Ch這pskiej rzeczywi軼ie nowoczesnego materia逝 ludzkiego, tj. nie ust瘼uj帷ego najlepszym wzorom zachodnioeuropejskim. Oczywi軼ie, dla republiki socjalistycznej warunek ten jest zbyt skromny. Ale pierwsze pi璚iolecie wpoi這 nam do嗆 nieufno軼i i sceptycyzmu. Chc帷 nie chc帷 sk這nni jeste鄉y tak w豉郾ie odnosi si do ludzi, kt鏎zy zbyt wiele i zbyt 豉two rozprawiaj na przyk豉d o kulturze „proletariackiej": na pocz徠ek wystarczy豉by nam rzetelna kultura bur簑azyjna, na pocz徠ek wystarczy這by, by鄉y pozbyli si szczeg鏊nie odra瘸j帷ych typ闚 kulturzy o charakterze przedbur簑azyjnym, tj. kultury .czynowniczej lub pa雟zczy幡ianej itp. W sprawach kultury nie ma nic bardziej szkodliwego nad po酥iech i niepohamowanie. Wielu naszych m這dych publicyst闚 i komunist闚 powinno to sobie dobrze zakarbowa w pami璚i.

A wi璚 z dotychczasowego do鈍iadczenia powinni鄉y obecnie wyci庵n望 wniosek, 瞠 gdy chodzi o aparat pa雟twowy, lepiej dzia豉 nieco wolniej.

Nasz aparat pa雟twowy znajduje si w stanie tak op豉kanym — aby nie powiedzie potwornym — 瞠 powinni鄉y przede wszystkim gruntownie przemy郵e, w jaki spos鏏 walczy z jego brakami, pami皻aj帷, 瞠 廝鏚e tych brak闚 szuka nale篡 w przesz這軼i, kt鏎a zosta豉 co prawda przekre郵ona, ale jeszcze nie przezwyci篹ona, nie sta豉 si jeszcze stadium kultury nale膨cym do odleg貫j przesz這軼i. Stawiam tu w豉郾ie zagadnienie kultury, bo w tych sprawach za dorobek poczytywa nale篡 to tylko, co wesz這 do kultury, co wesz這 w 篡cie codzienne, w zwyczaj. U nas za, rzec mo積a, to, co dobre w ustroju socjalnym, jest w najwy窺zym stopniu nie przemy郵ane, nie zrozumiane, nie odczute, uchwycone pospiesznie, nie sprawdzone, nie wypr鏏owane, nie potwierdzone do鈍iadczeniem, nie utrwalone itd. Inaczej zreszt, rzecz jasna, nie mog這 by w epoce rewolucyjnej i przy takiej zawrotnej szybko軼i rozwoju, kt鏎a w ci庵u pi璚iu lat od caratu doprowadzi豉 nas do ustroju radzieckiego.

Trzeba w por si璕n望 po rozum do g這wy. Trzeba zaszczepi w sobie zbawcz nieufno嗆 do pochopnego posuwania si naprz鏚, do wszelkiej che逍liwo軼i itd. Trzeba zastanowi si nad weryfikacj owych posuni耩, kt鏎e co godzina obwieszczamy, kt鏎ych co minuta dokonujemy, aby potem co sekunda dowodzi, 瞠 s one nietrwa貫, niesolidne, 瞠 nie zosta造 zrozumiane. Najbardziej szkodliwy by豚y tu po酥iech. Najbardziej szkodliwe by這by liczy na to, 瞠 cokolwiek umiemy, lub na to, 瞠 mamy jak捷 wi瘯sz liczb ludzi niezb璠nych do zbudowania aparatu naprawd nowego, naprawd zas逝guj帷ego na nazw socjalistycznego, radzieckiego itp.

Nie, takiego aparatu, a nawet jego element闚 mamy 鄉iesznie ma這, musimy wi璚 pami皻a, 瞠 nie nale篡 瘸這wa czasu, by go stworzy, i 瞠 trzeba na to wielu, wielu, wielu lat.

Jakich mamy ludzi do stworzenia tego aparatu? Tylko dwojakiego rodzaju. Po pierwsze — robotnik闚 ogarni皻ych zapa貫m do walki o socjalizm. S oni niedostatecznie o鈍ieceni. Chcieliby da nam jak najlepszy aparat. Ale nie wiedz, jak to zrobi. Nie mog tego zrobi. Nie osi庵n瘭i dotychczas takiego stopnia rozwoju, takiego poziomu kultury, kt鏎y jest do tego niezb璠ny. A do tego niezb璠na jest w豉郾ie kultura. W tej dziedzinie nic nie mo積a zrobi jednym poci庵ni璚iem, jednym natarciem, rzutko軼i czy energi, tu w og鏊e nie pomo瞠 cho熲y najlepsza cecha ludzka. Po drugie — ludzi wiedzy, ludzi o鈍ieconych, wykszta販onych, kt鏎ych mamy 鄉iesznie ma這 w por闚naniu ze wszystkimi innymi pa雟twami.

I nie nale篡 tu zapomina, 瞠 jeste鄉y jeszcze zbyt sk這nni do zast瘼owania wiedzy (lub do przypuszczania, 瞠 mo積a j zast徙i) gorliwo軼i, po酥iechem itd.

Musimy za wszelk cen w celu odnowienia naszego aparatu pa雟twowego postawi sobie zadanie: po pierwsze — uczy si, po drugie — uczy si, i po trzecie — uczy si, a nast瘼nie kontrolowa, by nauka nie pozosta豉 u nas martw liter lub modnym frazesem (to za — nie da si ukry — zdarza si u nas szczeg鏊nie cz瘰to), by nauka rzeczywi軼ie wchodzi豉 w krew, by w pe軟i stawa豉 si rzeczywistym elementem sk豉dowym 篡cia codziennego. S這wem, powinni鄉y mie nie takie wymagania, jakie ma bur簑azyjna Europa Zachodnia, ale wymagania godne kraju, kt鏎y stawia sobie zadanie przeobra瞠nia si w kraj socjalistyczny.

Wnioski z powy窺zego: powinni鄉y uczyni Inspekcj Robotniczo-Ch這psk narz璠ziem usprawnienia naszego aparatu, instytucj rzeczywi軼ie wzorow.

Aby mog豉 ona osi庵n望 niezb璠ny poziom, trzeba przestrzega regu造: siedem razy odmierz, raz odetnij.

W tym celu do nowego ludowego komisariatu trzeba dobiera z najwi瘯sz ostro積o軼i, rozwag, 鈍iadomo軼i to, co jest rzeczywi軼ie najlepsze w naszym ustroju spo貫cznym.

W tym celu trzeba, by najlepsze elementy naszego ustroju spo貫cznego — a mianowicie: po pierwsze, przoduj帷y robotnicy, a po wt鏎e, ludzie naprawd o鈍ieceni, za kt鏎ych mo積a r璚zy, 瞠 ani s這wa nie przyjm na wiar, ani s這wa nie wypowiedz wbrew swemu sumieniu — nie ba造 si przyzna do 瘸dnych trudno軼i i nie ul瘯造 si 瘸dnej walki w imi osi庵ni璚ia obranego z ca陰 powag celu.

Ju od pi璚iu lat krz徠amy si wok馧 usprawnienia naszego aparatu pa雟twowego, lecz jest to w豉郾ie tylko krz徠anina, kt鏎a po pi璚iu latach dowiod豉 jedynie tego, 瞠 si na nic nie zdaje lub 瞠 jest nawet bezcelowa, albo wr璚z szkodliwa. Krz徠anina ta stwarza豉 tylko pozory pracy, za鄉iecaj帷 w istocie rzeczy nasze instytucje i nasze m霩gi.

Trzeba wreszcie, by ten stan uleg zmianie.

Trzeba przyj望 za regu喚: lepiej mniejsza ilo嗆, ale wy窺za jako嗆. Trzeba przyj望 za regu喚: lepiej w ci庵u dw鏂h lat, nawet trzech, ani瞠li na chybcika, bez jakiejkolwiek nadziei uzyskania solidnego materia逝 ludzkiego.

Wiem, 瞠 regu喚 t trudno b璠zie utrzyma i zastosowa do naszej rzeczywisto軼i. Wiem, 瞠 przez tysi帷e szczelin b璠zie u nas torowa豉 sobie drog regu豉 przeciwstawna. Wiem, 瞠 b璠zie tu potrzebny op鏎 gigantyczny, wytrwa這嗆 diabelna, 瞠 praca b璠zie tu, przynajmniej w pierwszych latach, diabelnie niewdzi璚zna; mimo to jestem przekonany, 瞠 tylko tak prac zdo豉my dopi望 celu i 瞠 dopiero po osi庵ni璚iu tego celu stworzymy republik rzeczywi軼ie godn nazwy radzieckiej, socjalistycznej itd. itd. itp.

Prawdopodobnie wielu czytelnik闚 uzna這 liczby, kt鏎e przytoczy貫m orientacyjnie w pierwszym moim artykule, za zbyt niskie. Jestem pewien, 瞠 mo積a przytoczy wiele oblicze na dow鏚 tego, 瞠 liczby te s zbyt ma貫. S康z jednak, 瞠 ponad wszelkie tego rodzaju obliczenia powinni鄉y postawi jedno: potrzeb osi庵ni璚ia rzeczywi軼ie wzorowej jako軼i.

Uwa瘸m, 瞠 je瞠li idzie o nasz aparat pa雟twowy, to w豉郾ie teraz nasta wreszcie czas, kiedy powinni鄉y popracowa nad nim jak nale篡, z ca陰 powag, i kiedy bodaj najszkodliwsz cech tej pracy b璠zie po酥iech. Tote bardzo bym przestrzega przed powi瘯szaniem tych liczb. Przeciwnie, moim zdaniem, trzeba tu, gdy chodzi o liczby, by bardzo pow軼i庵liwym. M闚my otwarcie. Ludowy Komisariat Inspekcji Robotniczo-Ch這pskiej nie ma teraz ani cienia autorytetu. Wszyscy wiedz, 瞠 nie ma gorzej zorganizowanych instytucji ni instytucje naszej Inspekcji Robotniczo-Ch這pskiej i 瞠 w obecnych warunkach nie ma czego wymaga od tego ludowego komisariatu. Powinni鄉y to sobie dobrze zapami皻a, je郵i pragniemy rzeczywi軼ie postawi sobie za cel ukszta速owanie w ci庵u kilku lat instytucji, kt鏎a, po pierwsze, musi by wzorowa, po drugie, musi budzi powszechne i bezwzgl璠ne zaufanie i, po trzecie, udowodni wszystkim bez wyj徠ku, 瞠 tak powa積a instytucja, jak CKK, rzeczywi軼ie ma racj bytu. Trzeba, wed逝g mnie, z miejsca i ostatecznie zerwa ze sztywnymi normami liczebno軼i urz璠nik闚. Urz璠nik闚 Inspekcji Robotniczo-Ch這pskiej powinni鄉y dobiera w zupe軟ie szczeg鏊ny spos鏏 i nie inaczej ni po poddaniu ich najsurowszej pr鏏ie. Po c騜, w rzeczy samej, tworzy ludowy komisariat, w kt鏎ym by pracowano byle jak, zn闚 nie budz帷 do siebie najmniejszego zaufania, i w kt鏎ym s這wo cieszy這by si nies造chanie ma造m autorytetem? S康z, 瞠 przy tego rodzaju przebudowie, o kt鏎 nam teraz chodzi, tego przede wszystkim musimy unikn望.

Robotnicy, kt鏎ych wybieramy na cz這nk闚 CKK, powinni by nieskazitelni jako komuni軼i, i s康z, 瞠 trzeba nad nimi jeszcze d逝go popracowa, by nauczy ich metod i zada ich pracy. Dalej, pomocnikiem w tej pracy powinien by, w okre郵onej liczbie, personel sekretarski, kt鏎y przed mianowaniem musi si potr鎩nie sprawdzi. Wreszcie, te osoby, kt鏎e w drodze wyj徠ku od razu zdecydujemy si wyznaczy na urz璠nik闚 Inspekcji Robotniczo-Ch這pskiej, powinny spe軟ia nast瘼uj帷e warunki:

po pierwsze, powinny by polecone przez kilku komunist闚;

po drugie, powinny zda egzamin ze znajomo軼i naszego aparatu pa雟twowego;

po trzecie, powinny zda egzamin ze znajomo軼i teoretycznych podstaw naszego aparatu pa雟twowego, ze znajomo軼i podstaw nauki zarz康zania, biurowo軼i itd.;

po czwarte, powinny one tak zgra si w pracy z cz這nkami CKK i ze swoim sekretariatem, by鄉y mogli r璚zy za prac tego aparatu jako ca這軼i.

Wiem, 瞠 stawiane tu wymagania s niezmiernie wysokie, tote mam powa積e obawy, czy wi瘯szo嗆 „praktyk闚" z Inspekcji Robotniczo-Ch這pskiej nie uzna tych wymaga za nierealne lub czy nie b璠zie wzgardliwie ich wy鄉iewa. Ale pytam ka盥ego z obecnych kierownik闚 Inspekcji Robotniczo-Ch這pskiej lub spo鈔鏚 os鏏 z ni zwi您anych, czy mo瞠 mi szczerze odpowiedzie — co uzasadnia w praktyce istnienie takiego ludowego komisariatu, jak Inspekcja Robotniczo-Ch這pska? S康z, 瞠 pytanie to pomo瞠 jej znale潭 w豉軼iw odpowied. Albo nie warto zajmowa si jak彗olwiek reorganizacj — kt鏎ych tak wiele ju u nas by這 — tak beznadziejnej sprawy, jak Inspekcja Robotniczo-Ch這pska, albo nale篡 zdecydowa si p鎩嗆 t d逝g, trudn, nie utorowan drog, wielokrotnie sprawdzaj帷 poczynione kroki, i na serio potraktowa zadanie stworzenia czego rzeczywi軼ie wzorowego, mog帷ego wzbudzi w ka盥ym cz這wieku powszechny szacunek — i to nie tylko dlatego, 瞠 wymagaj tego tytu造 i godno軼i.

Je郵i nie uzbroimy si w cierpliwo嗆, je郵i nie po鈍i璚imy tej sprawie kilku lat — to lepiej w og鏊e do niej si nie zabiera.

Wed逝g mnie trzeba z tych instytucji, kt鏎e ju nap這dzili鄉y — instytucji w rodzaju wy窺zych instytut闚 pracy i temu podobnych — wybra minimum, sprawdzi, czy poziom ich organizacji jest istotnie wysoki, i kontynuowa prac tylko w ten spos鏏, by by豉 ona rzeczywi軼ie na poziomie wsp馧czesnej nauki i dawa豉 nam wszystkie jej gwarancje. W闚czas nie b璠zie utopi nadzieja, 瞠 w ci庵u kilku lat powstanie instytucja, kt鏎a potrafi spe軟ia swoje zadanie, a mianowicie — systematycznie, nieugi璚ie pracowa nad usprawnieniem naszego aparatu pa雟twowego ciesz帷 si zaufaniem klasy robotniczej, Rosyjskiej Komunistycznej Partii i og馧u ludno軼i naszej republiki.

Dzia豉lno嗆 przygotowawcz w tym kierunku mo積a by這by rozpocz望 ju teraz. Gdyby Ludowy Komisariat Inspekcji Robotniczo-Ch這pskiej zgodzi si z planem tej reorganizacji, m鏬豚y natychmiast poczyni kroki przygotowawcze, przy za這瞠niu, 瞠 a do zako鎍zenia reorganizacji pracowa b璠zie systematycznie, bez po酥iechu, nie od瞠gnuj帷 si od przerabiania tego, co ju raz zosta這 zrobione.

Wszelkie rozstrzygni璚ie po這wiczne by這by tu w najwy窺zym stopniu szkodliwe. Wszelkie normy, kt鏎e mia造by dotyczy urz璠nik闚 Inspekcji Robotniczo-Ch這pskiej, podyktowane jakimikolwiek innymi wzgl璠ami, by造by w istocie rzeczy umotywowane starymi wzgl璠ami biurokratycznymi, starymi przes康ami, tym, co ju zosta這 polepione, co wywo逝je og鏊ne kpiny itd.

W istocie rzeczy sprawa wygl康a tu tak:

Albo trzeba wykaza teraz, 瞠鄉y si czego powa積ie nauczyli w zakresie budownictwa pa雟twowego (nie jest grzechem w ci庵u pi璚iu lat czego si nauczy), albo — 瞠 nie doro郵i鄉y jeszcze do tego; a w takim razie nie warto do sprawy si zabiera.

S康z, 瞠 nie b璠zie nieskromne przypuszczenie, 瞠 dostatecznie wiele ju nauczyli鄉y si, by — z tym materia貫m ludzkim, jaki mamy — systematycznie i od nowa zbudowa cho熲y jeden ludowy komisariat. Co prawda, ten jeden ludowy komisariat powinien okre郵a oblicze ca貫go naszego aparatu pa雟twowego.

Og這si natychmiast konkurs na opracowanie dw鏂h lub wi璚ej podr璚znik闚 z dziedziny organizacji pracy w og鏊e, a pracy administracyjnej w szczeg鏊no軼i. Za podstaw mo積a wzi望 wydan ju u nas ksi捫k Jermanskiego, chocia, nawiasem m闚i帷, cechuj go jawne sympatie do mienszewizmu i nie nadaje si on do przygotowania podr璚znika, kt鏎y by odpowiada w豉dzy radzieckiej. Nast瘼nie mo積a wzi望 za podstaw niedawno wydan ksi捫k Kier瞠ncewa; wreszcie przyda si mog niekt鏎e z istniej帷ych opracowa cz御tkowych.

Wys豉 kilka dobrze przygotowanych i sumiennych os鏏 do Niemiec lub do Anglii w celu zebrania literatury i przestudiowania tej kwestii. Angli wymieniam na wypadek, gdyby wyjazd do Ameryki lub Kanady okaza si niemo磧iwy.

Wyznaczy komisj, kt鏎a opracuje wst瘼ny program egzamin闚 dla kandydata na urz璠nika Inspekcji Robotniczo-Ch這pskiej, jak r闚nie dla kandydata na cz這nka CKK.

Te i tym podobne prace nie sprawi oczywi軼ie dodatkowych k這pot闚 ani ludowemu komisarzowi, ani cz這nkom kolegium Inspekcji Robotniczo-Ch這pskiej, ani Prezydium CKK.

R闚nolegle z tym, w celu znalezienia kandydat闚 na stanowiska cz這nk闚 CKK, trzeba b璠zie wyznaczy komisj przygotowawcz. Mam nadziej, 瞠 na stanowiska te obecnie znajdzie si ju wi璚ej, ni trzeba, kandydat闚, zar闚no spo鈔鏚 do鈍iadczonych pracownik闚 wszystkich resort闚 jak i spo鈔鏚 student闚 naszych radzieckich szk馧. Wykluczanie z g鏎y tej czy innej kategorii nie b璠zie chyba s逝szne. Prawdopodobnie wypadnie nastawi si raczej na to, by sk豉d tej instytucji, w kt鏎ej powinni鄉y szuka zespolenia wielu cech, zespolenia niejednakowych zalet, by r騜norodny; a zatem trzeba tu b璠zie potrudzi si nad zadaniem u這瞠nia listy kandydat闚. By這by na przyk豉d nader niepo膨dane, gdyby nowy ludowy komisariat by uformowany wed逝g jednego szablonu, przypu嗆my, z ludzi typu urz璠nik闚, lub z wyeliminowaniem ludzi typu agitator闚, lub z wyeliminowaniem os鏏 wyr騜niaj帷ych si umiej皻no軼i obcowania z lud幟i b康 zdolno軼i przenikania do takich kr璕闚, kt鏎e s tego rodzaju pracownikom niezbyt bliskie itd.

S康z, 瞠 wyra輳 sw my郵 najlepiej, je郵i por闚nam sw鎩 plan z instytucjami typu akademickiego. Cz這nkowie CKK b璠 musieli pod kierownictwem swojego prezydium systematycznie pracowa nad przegl康aniem wszystkich materia堯w i dokument闚 Biura Politycznego. Jednocze郾ie b璠 musieli odpowiednio dzieli sw鎩 czas mi璠zy poszczeg鏊ne prace z zakresu kontroli trybu prowadzenia spraw w naszych instytucjach, poczynaj帷 od najdrobniejszych i najbardziej specjalnych, a ko鎍z帷 na najwy窺zych instytucjach pa雟twowych. Wreszcie do zakresu ich prac b璠zie nale瘸這 zaj璚ie si teori, tj. teori organizacji tej pracy, kt鏎ej zamierzaj si po鈍i璚i, i zaj璚ia praktyczne — pod kierownictwem b康 do鈍iadczonych towarzyszy, b康 wyk豉dowc闚 wy窺zych instytut闚 organizacji pracy.

S康z jednak, 瞠 w 瘸dnym razie nie zdo豉j si oni ograniczy do tego rodzaju prac akademickich. Obok tego b璠 musieli si przygotowywa do prac, kt鏎ych nie zawaha豚ym si nazwa przysposobieniem do wy豉wiania — nie powiem oszust闚, ale czego w tym rodzaju — i obmy郵aniem specjalnych forteli w celu zamaskowania w豉snych wypraw, podchod闚 itp.

Je郵i w instytucjach zachodnioeuropejskich tego rodzaju propozycje wywo豉造by nies造chane oburzenie, zgorszenie itd., to mam nadziej, 瞠 jeszcze nie zbiurokratyzowali鄉y si tak bardzo, by鄉y do takiego zgorszenia byli zdolni. Nep nie zdo豉 jeszcze u nas zaskarbi sobie takiego szacunku, by kto czu si dotkni皻y na my郵 o tym, 瞠 zastawia si tu na kogo sid豉. Tak niedawno zbudowana zosta豉 Republika Radziecka, a nawalono przy tym takie mn鏀two wszelkiego 鄉iecia, 瞠 nikomu nawet nie wpadnie na my郵, by by ura穎nym z tego powodu, i rozkopuje si te 鄉ieci u篡waj帷 pewnych forteli, wysy豉j帷, niekiedy do doi odleg造ch obiekt闚, zwiady i prowadz帷 je do嗆 okr篹nymi drogami, je郵i za kto zacznie si z tego powodu gorszy, to nie ulega w徠pliwo軼i, 瞠 wzbudzi u nas powszechny i szczery 鄉iech.

Miejmy nadziej, 瞠 nasza nowa Inspekcja Robotniczo-Cb這pska wyzb璠zie si tej w豉軼iwo軼i, kt鏎 Francuzi nazywaj pruderie, a kt鏎 my mo瞠my nazwa 鄉ieszn fa連zyw skromno軼i albo 鄉iesznym zadzieraniem nosa i kt鏎a w najwy窺zym stopniu jest na r瘯 ca貫j naszej biurokracji, zar闚no radzieckiej, jak i partyjnej. Nawiasem m闚i帷, biurokracj spotka mo積a u nas nie tylko w instytucjach radzieckich, ale i w partyjnych.

Je郵i pisa貫m wy瞠j, 瞠 powinni鄉y si uczy, i uczy si w豉郾ie w instytutach wy窺zej organizacji pracy itp., to bynajmniej nie znaczy, 瞠 rozumiem przez to „nauk" o charakterze szkolnym lub 瞠 my郵 si ograniczy do nauki o charakterze wy陰cznie szkolnym. Mam nadziej, 瞠 瘸den prawdziwy rewolucjonista nie b璠zie mnie podejrzewa, i m闚i帷 „nauka" odrzucam w tym wypadku mo磧iwo嗆 jakiego p馧瘸rtobliwego fortelu, jakiego wybiegu, jakiego sprytnego chwytu czy czego w tym rodzaju. Wiem, 瞠 w przyzwoitym i powa積ym pa雟twie zachodnioeuropejskim pomys taki wywo豉豚y prawdziwe przera瞠nie i 瘸den szanuj帷y si urz璠nik nie zgodzi豚y si nawet na to, by go omawiano. Mam jednak nadziej, 瞠 jeszcze nie zbiurokratyzowali鄉y si tak bardzo i 瞠 omawianie tego pomys逝 nic innego poza weso這軼i u nas nie wywo逝je.

W rzeczy samej, czemu瘺y nie po陰czy przyjemnego z po篡tecznym? Czemu瘺y nie u篡 jakiego 瘸rtobliwego lub p馧瘸rtobliwego fortelu, aby wykry co 鄉iesznego, co szkodliwego, co na wp馧 鄉iesznego, na wp馧 szkodliwego itd.?

Wydaje mi si, 瞠 nasza Inspekcja Robotniczo-Ch這pska zyska niema這, je郵i uwzgl璠ni to w swoich rozwa瘸niach, i 瞠 lista kazus闚, kt鏎e pozwoli造 naszej CKK lub jej kolegom z Inspekcji Robotniczo-Ch這pskiej odnie嗆 kilka swoich naj鈍ietniejszych zwyci瘰tw, znacznie si wzbogaci dzi瘯i przygodom naszych przysz造ch „irchowc闚" i „cekakist闚" w miejscach, o kt鏎ych nie wypada wspomina w przyzwoitych i obyczajnych podr璚znikach.

Jak mo積a 陰czy instytucje partyjne z radzieckimi? Czy nie ma w tym czego niedopuszczalnego?

Zadaj to pytanie nie we w豉snym imieniu, lecz w imieniu tych, o kt鏎ych wy瞠j wspomina貫m, m闚i帷, 瞠 biurokrat闚 mamy nie tylko w instytucjach radzieckich, ale i w partyjnych.

Czemu瘺y, w rzeczy samej, nie po陰czy jednych i drugich instytucji, je郵i wymaga tego dobro sprawy? Czy nikt jeszcze dot康 nie zauwa篡, 瞠 w takim ludowym komisariacie jak Ludowy Komisariat Spraw Zagranicznych, tego rodzaju po陰czenie przynosi niezwyk貫 korzy軼i i jest praktykowane od chwili jego powstania? Czy Biuro Polityczne nie omawia z partyjnego punktu widzenia wielu drobnych i wielkich spraw dotycz帷ych „ruch闚", jakie powinni鄉y zrobi w odpowiedzi na „ruchy" obcych mocarstw, w celu zapobie瞠nia, powiedzmy, ich fortelom, by nie wyrazi si mniej przyzwoicie? Czy to elastyczne 陰czenie czynnika radzieckiego z partyjnym nie stanowi w naszej polityce 廝鏚豉 niezwyk貫j si造? S康z, 瞠 to, co okaza這 si s逝szne, utrwali這 si w naszej polityce zagranicznej i sta這 si ju zwyczajem do tego stopnia, 瞠 nie wywo逝je w tej dziedzinie 瘸dnych w徠pliwo軼i, b璠zie co najmniej r闚nie w豉軼iwe (s康z nawet, 瞠 b璠zie znacznie bardziej w豉軼iwe) w stosunku do ca貫go naszego aparatu pa雟twowego. A przecie Inspekcja Robotniczo-Ch這pska s逝篡 w豉郾ie ca貫mu naszemu aparatowi pa雟twowemu i dzia豉lno嗆 jej powinna dotyczy wszystkich bez wyj徠ku instytucji pa雟twowych — i terenowych, i centralnych, i handlowych, i czysto urz璠niczych, i naukowych, i archiwalnych, i teatralnych itd. — s這wem, wszystkich bez najmniejszego wyj徠ku.

Czemu瘺y instytucji o tak wielkim zasi璕u, od kt鏎ej poza tym wymaga si jeszcze niezwyk貫j elastyczno軼i form dzia豉nia — czemu瘺y nie pozwoli jej, aby w swoisty spos鏏 陰czy豉 funkcje partyjnej instytucji kontroli z radzieck instytucj kontroli?

Nie widz tutaj 瘸dnych przeszk鏚. Co wi璚ej, s康z, 瞠 takie po陰czenie stanowi jedyn r瘯ojmi skutecznej pracy. S康z, 瞠 wszelkie w徠pliwo軼i co do tego rodz si w najbardziej zat璚h造ch zakamarkach naszego aparatu pa雟twowego i 瞠 nale篡 na nie odpowiada w jeden tylko spos鏏 — wy鄉iewa je.

Inna w徠pliwo嗆: czy jest w豉軼iwe 陰czy uczenie si ze s逝瘺? Wydaje mi si, 瞠 jest to nie tylko w豉軼iwe, ale i potrzebne. I w og鏊e trzeba powiedzie, 瞠 zd捫yli鄉y si zarazi od zachodnioeuropejskich system闚 pa雟twowych — mimo ca貫go rewolucyjnego do nich stosunku — wieloma najszkodliwszymi i naj鄉ieszniejszymi przes康ami, cz窷ciowo za zarazili nas tym rozmy郵nie nasi kochani biurokraci, nie bez premedytacji, licz帷 na to, 瞠 w m皻nej wodzie tego rodzaju przes康闚 niejednokrotnie uda im si 這wi ryby; i 這wili ryby w tej m皻nej wodzie tak intensywnie, 瞠 tylko zupe軟ie 郵epi spo鈔鏚 nas nie widzieli, jak szeroko to rybo堯wstwo by這 praktykowane.

W dziedzinie stosunk闚 spo貫cznych, ekonomicznych i politycznych jeste鄉y „okropnie" rewolucyjni. Ale je郵i idzie o respekt dla rangi, o przestrzeganie form i rytua堯w kancelaryjnych, to tu nasza „rewolucyjno嗆" z regu造 zmienia si w najbardziej zat璚h陰 rutyn. Nieraz mo積a tu obserwowa nader ciekawe zjawisko, jak w 篡ciu spo貫cznym najwi瘯szy skok naprz鏚 陰czy si z potworn boja幢iwo軼i wobec najmniejszych zmian.

Jest to zreszt zrozumia貫, naj鄉ielszych bowiem krok闚 naprz鏚 dokonywano w dziedzinie, kt鏎a od dawna by豉 domen teorii, w dziedzinie, kt鏎 kultywowano g堯wnie — a nawet prawie wy陰cznie — teoretycznie. Chc帷 uciec od uprzykrzonej rzeczywisto軼i biurokratycznej, Rosjanin w swoich czterech 軼ianach oddawa si niezwykle 鄉ia造m konstrukcjom teoretycznym, tote te niezwykle 鄉ia貫 konstrukcje teoretyczne nabiera造 u nas nies造chanie jednostronnego charakteru. Zgodnie wsp馧篡造 u nas 鄉ia這嗆 teoretyczna og鏊nych konstrukcji i zdumiewaj帷a boja幢iwo嗆 wobec jakiejkolwiek najbardziej b豉hej reformy kancelaryjnej. Jak捷 przeogromn 鈍iatow rewolucj agrarn opracowywano z niespotykan w innych pa雟twach 鄉ia這軼i, a tu obok brak這 fantazji dla jakiej dziesi璚iorz璠nej reformy kancelaryjnej; brakowa這 fantazji albo brakowa這 cierpliwo軼i, by oprze t reform na tych samych og鏊nych zasadach, kt鏎e dawa造 tak „鈍ietne" wyniki w odniesieniu do zagadnie og鏊nych.

Dlatego w豉郾ie dzisiaj nasze 篡cie 陰czy w sobie w zdumiewaj帷ym stopniu cechy szalonej odwagi z boja幢iwo軼i wobec najdrobniejszych zmian.

S康z, 瞠 w 瘸dnej prawdziwie wielkiej rewolucji nie by這 inaczej, bo prawdziwie wielkie rewolucje rodz si ze sprzeczno軼i mi璠zy tym, co stare, co zmierza do kontynuacji starego — a najbardziej abstrakcyjnym d捫eniem do tego, co nowe, kt鏎e powinno by tak bardzo nowe, by nie by這 w nim ju ani 寮嬌豉 tego, co stare.

I im radykalniejsza jest ta rewolucja, tym d逝瞠j trwa b璠zie okres, w kt鏎ym wiele takich sprzeczno軼i b璠zie si utrzymywa.

Oto co w og鏊nym zarysie charakteryzuje obecnie nasze 篡cie: znie郵i鄉y przemys kapitalistyczny, postarali鄉y si doszcz皻nie zburzy 鈔edniowieczne instytucje, obszarnicze w豉danie ziemi, i na tym gruncie stworzyli鄉y drobne i najdrobniejsze ch這pstwo, kt鏎e kroczy za proletariatem, maj帷 zaufanie do wynik闚 jego rewolucyjnej pracy. Jednak瞠, opieraj帷 si na tym zaufaniu, nie b璠zie nam 豉two utrzyma si a do zwyci瘰twa rewolucji socjalistycznej w bardziej rozwini皻ych krajach, gdy drobne i najdrobniejsze ch這pstwo, zw豉szcza w warunkach nepu, z konieczno軼i ekonomicznej pozostaje na nies造chanie niskim poziomie wydajno軼i pracy. Zreszt i sytuacja mi璠zynarodowa spowodowa豉, 瞠 Rosja jest teraz odrzucona wstecz, 瞠 wydajno嗆 pracy w naszej gospodarce narodowej jest teraz na og馧 znacznie ni窺za ni przed wojn. Zachodnioeuropejskie mocarstwa kapitalistyczne, cz窷ciowo 鈍iadomie, cz窷ciowo 篡wio這wo, uczyni造 wszystko, co mog造, by odrzuci nas wstecz, by wykorzysta elementy wojny domowej w Rosji dla mo磧iwie najwi瘯szego zrujnowania kraju. Takie w豉郾ie wyj軼ie z wojny imperialistycznej wydawa這 si oczywi軼ie bardzo korzystne: je郵i nie obalimy ustroju rewolucyjnego w Rosji, to w ka盥ym razie utrudnimy jego rozw鎩 ku socjalizmowi — tak mniej wi璚ej rozumowa造 te mocarstwa, i ze swego punktu widzenia nie mog造 rozumowa inaczej. W sumie uzyska造 po這wiczn realizacj swych zamierze. Nie obali造 nowego ustroju, stworzonego przez rewolucj, ale i nie da造 mu mo積o軼i zrobienia natychmiast takiego kroku naprz鏚, kt鏎y by potwierdzi przepowiednie socjalist闚, kt鏎y by pozwoli im z ogromn szybko軼i rozwin望 si造 wytw鏎cze, rozwin望 to wszystko, co sk豉da這by si na socjalizm, udowodni wszystkim naocznie i namacalnie, 瞠 socjalizm kryje w sobie gigantyczne si造 i 瞠 ludzko嗆 przesz豉 teraz do nowego stadium rozwoju otwieraj帷ego niezwykle wspania貫 mo磧iwo軼i.

Wytworzy si teraz taki uk豉d stosunk闚 mi璠zynarodowych, 瞠 w Europie jedno z pa雟tw — Niemcy — ujarzmione jest przez pa雟twa zwyci瘰kie. Nast瘼nie, kilka pa雟tw — i to najstarszych pa雟tw Zachodu — znalaz這 si w wyniku zwyci瘰twa w takich warunkach, 瞠 mo瞠 skorzysta z tego zwyci瘰twa dla poczynienia wielu nik造ch ust瘼stw na rzecz swych klas uciskanych, ust瘼stw, kt鏎e b康 co b康 hamuj w tych krajach ruch rewolucyjny i tworz co w rodzaju „pokoju spo貫cznego".

Jednocze郾ie wiele kraj闚: Wsch鏚, Indie, Chiny itp., w豉郾ie wskutek ostatniej wojny imperialistycznej, zosta這 ostatecznie wytr帷onych ze zwyk貫go biegu. Ich rozw鎩 potoczy si ostatecznie wed逝g og鏊noeuropejskiego wzorca kapitalistycznego. Zacz窸o si w tych krajach wrzenie na podobie雟two og鏊noeuropejskiego. I dla ca貫go 鈍iata sta這 si teraz jasne, 瞠 wkroczy造 na tak drog rozwoju, kt鏎a nie mo瞠 nie doprowadzi do kryzysu ca貫go kapitalizmu 鈍iatowego.

Tak wi璚, w chwili obecnej stoimy wobec zagadnienia: czy maj帷 nasz drobn i najdrobniejsz produkcj ch這psk, nasz stan ruiny, zdo豉my si utrzyma dop鏒y, dop鏦i zachodnioeuropejskie kraje kapitalistyczne zako鎍z sw鎩 rozw鎩 ku socjalizmowi? Ko鎍z go one jednak nie tak, jak tego oczekiwali鄉y dawniej. Ko鎍z go nie przez r闚nomierne „dojrzewanie" w nich socjalizmu, lecz w drodze wyzysku jednych pa雟tw przez drugie, w drodze wyzysku pierwszego spo鈔鏚 pa雟tw pokonanych w czasie wojny imperialistycznej, wyzysku po陰czonego z wyzyskiem ca貫go Wschodu. Z drugiej za strony, Wsch鏚 ostatecznie wst徙i na drog ruchu rewolucyjnego w豉郾ie w wyniku tej pierwszej wojny imperialistycznej i zosta ostatecznie wci庵ni皻y w orbit 鈍iatowego ruchu rewolucyjnego.

Jak wi璚 taktyk dyktuje naszemu krajowi taki Stan rzeczy? Oczywi軼ie, nast瘼uj帷: powinni鄉y wykaza najwi瘯sz rozwag, aby utrzyma nasz w豉dz robotnicz, aby mog豉 ona nadal cieszy si autorytetem drobnego i najdrobniejszego ch這pstwa i odgrywa wobec niego kierownicz rol. Mamy po naszej stronie ten plus, 瞠 na ca造m 鈍iecie rozpoczyna si obecnie taki ruch, z kt鏎ego musi si zrodzi 鈍iatowa rewolucja socjalistyczna. Ale po naszej stronie mamy te ten minus, 瞠 imperialistom uda這 si rozbi ca造 鈍iat na dwa obozy, przy czym roz豉m ten komplikuje si przez to, 瞠 Niemcom — krajowi rzeczywi軼ie przoduj帷emu, je郵i idzie o rozw鎩 kultury kapitalistycznej — pod德ign望 si teraz jest niezwykle trudno. Wszystkie mocarstwa kapitalistyczne tak zwanego Zachodu szarpi je i nie pozwalaj im si pod德ign望. Z drugiej za strony ca造 Wsch鏚 ze swymi setkami milion闚 wyzyskiwanej ludno軼i pracuj帷ej, zepchni皻ej na samo dno n璠zy ludzkiej, znajduje si w takich warunkach, 瞠 jego si fizycznych i materialnych 瘸dn miar por闚na nie spos鏏 z fizycznymi, materialnymi i militarnymi si豉mi kt鏎egokolwiek spo鈔鏚 znacznie mniejszych pa雟tw zachodnioeuropejskich .

Czy mo瞠my unikn望 czekaj帷ego nas starcia z tymi pa雟twami imperialistycznymi? Czy mo瞠my mie nadziej, 瞠 wewn皻rzne sprzeczno軼i i konflikty mi璠zy prosperuj帷ymi pa雟twami imperialistycznymi Zachodu a prosperuj帷ymi pa雟twami imperialistycznymi Wschodu przynios nam okres zw這ki po raz wt鏎y, tak jak przynios造 nam za pierwszym razem, kiedy poch鏚 kontrrewolucji zachodnioeuropejskiej, zmierzaj帷y do podtrzymania kontrrewolucji rosyjskiej, za豉ma si wskutek sprzeczno軼i w obozie kontrrewolucjonist闚 Zachodu i Wschodu, w obozie wyzyskiwaczy wschodnich i wyzyskiwaczy zachodnich, w obozie Japonii i Ameryki?

Na to pytanie, wydaje mi si, nale篡 odpowiedzie w Urn spos鏏, 瞠 rozstrzygni璚ie zale篡 tu od zbyt wielu okoliczno軼i, wynik walki, og鏊nie rzecz bior帷, mo積a przewidzie tylko na tej podstawie, 瞠 olbrzymia wi瘯szo嗆 ludno軼i kuli ziemskiej jest koniec ko鎍闚 szkolona i wychowywana do walki przez sam kapitalizm.

O rezultacie walki zadecyduje w ostatecznym rozrachunku to, 瞠 Rosja, Indie, Chiny itp. stanowi olbrzymi wi瘯szo嗆 ludno軼i 鈍iata. A w豉郾ie ta wi瘯szo嗆 ludno軼i z niezwyk陰 szybko軼i przyst瘼uje w ostatnich latach do walki o swoje wyzwolenie, tote pod tym wzgl璠em nie mo瞠 by cienia w徠pliwo軼i, jakie b璠zie ostateczne rozstrzygni璚ie walki 鈍iatowej. Pod tym wzgl璠em ostateczne zwyci瘰two socjalizmu jest ca趾owicie i bezwarunkowo zapewnione.

Ale nas interesuje nie ta nieuchronno嗆 ostatecznego zwyci瘰twa socjalizmu. Interesuje nas taktyka, jak powinni鄉y stosowa, my, Rosyjska Komunistyczna Partia, my, rosyjska w豉dza radziecka, aby nie pozwoli kontrrewolucyjnym pa雟twom zachodnioeuropejskim zd豉wi nas. Aby鄉y mogli przetrwa do czasu nast瘼nego wojennego starcia mi璠zy kontrrewolucyjnym imperialistycznym Zachodem a rewolucyjnym, walcz帷ym o wyzwolenie narodowe Wschodem, mi璠zy najbardziej cywilizowanymi pa雟twami 鈍iata a pa雟twami po wschodniemu zacofanymi, jednak瞠 stanowi帷ymi wi瘯szo嗆 — wi瘯szo嗆 ta musi zd捫y ucywilizowa si. My r闚nie jeste鄉y za ma這 cywilizowani, by bezpo鈔ednio przej嗆 do socjalizmu, cho mamy po temu przes豉nki polityczne. Powinni鄉y stosowa tak taktyk albo te, aby ocali siebie, prowadzi nast瘼uj帷 polityk.

Musimy postara si zbudowa pa雟two, w kt鏎ym robotnicy zachowaliby swoj kierownicz rol w stosunku do ch這p闚, zachowaliby zaufanie ch這p闚, i kieruj帷 si wzgl璠ami jak najwi瘯szej oszcz璠no軼i wypleniliby ze swoich stosunk闚 spo貫cznych wszelkie 郵ady jakichkolwiek przerost闚 i rozrzutno軼i.

Musimy doprowadzi do jak najwi瘯szej oszcz璠no軼i w naszym aparacie pa雟twowym. Musimy wypleni ze resztki wszelakich przerost闚 i rozrzutno軼i, kt鏎ych tak wiele w nim pozosta這 po Rosji carskiej, po jej biurokratyczno-kapitalistycznym aparacie.

Czy nie b璠zie to kr鏊estwo ograniczono軼i ch這pskiej? Nie. Je郵i zachowamy kierownicz rol klasy robotniczej w stosunku do ch這pstwa, to zdo豉my — kosztem najwi瘯szych oszcz璠no軼i w gospodarce naszego pa雟twa — dopi望 tego, aby ka盥y zaoszcz璠zony grosz przeznacza na rozw鎩 naszego wielkiego przemys逝 maszynowego, na rozw鎩 elektryfikacji, hydraulicznej metody wydobywania torfu, na doko鎍zenie budowy elektrowni wo販howskiej itp.

W tym i tylko w tym nasza nadzieja. Tylko w闚czas b璠ziemy mogli, wyra瘸j帷 si obrazowo! przesi捷 si z jednego konia na drugiego, a mianowicie z konia ch這pskiego, wie郾iaczego, wyn璠znia貫go, z konia oszcz璠no軼i obliczonych na zrujnowany kraj ch這pski — na konia, kt鏎ego szuka i nie mo瞠 nie szuka dla siebie proletariat, na konia wielkiego przemys逝 maszynowego, elektryfikacji, budowy elektrowni wo販howskiej itd.

Oto jak wyobra瘸m sobie powi您anie og鏊nego planu naszej pracy, naszej polityki, naszej taktyki, naszej strategii z zadaniami zreorganizowanej Inspekcji Robotniczo-Ch這pskiej. Oto czym uzasadniam t szczeg鏊n trosk, szczeg鏊n uwag, kt鏎 powinni鄉y po鈍i璚i Inspekcji Robotniczo-Ch這pskiej, stawiaj帷 j niezwykle wysoko, stawiaj帷 na jej czele kierownictwo wyposa穎ne w uprawnienia KG itd. itp.

Znajduje to swoje uzasadnienie w tym, 瞠 tylko maksymalna czystka w naszym aparacie, tylko maksymalna redukcja tego, co nie jest w nim absolutnie niezb璠ne, pozwoli nam z ca陰 pewno軼i si utrzyma. A przy tym zdo豉my si utrzyma nie na poziomie kraju drobnoch這pskiego, nie na poziomie owej powszechnej ograniczono軼i, ale na poziomie kraju nieustannie posuwaj帷ego si naprz鏚, ci庵le naprz鏚, ku wielkiemu przemys這wi maszynowemu.

Oto o jak szczytnych zadaniach marz dla naszej Inspekcji Robotniczo-Ch這pskiej. Oto dlaczego planuj dla niej zespolenie najbardziej autorytatywnych najwy窺zych instytucji partyjnych ze „zwyk造m" ludowym komisariatem.

2 marca 1923 roku

W pi徠ym wydaniu rosyjskim wydrukowano wed逝g zapisu sekretarza (maszynopis), por闚nanego z tekstem gazety


Powr鏒 do spisu prac Lenina

Powr鏒 do strony g堯wnej Polskiej Sekcji MIA